Poznawanie zwierząt w lesie

Kilka uwag na temat zwierząt leśnych

Zwierzęta stanowią ważną część siedliska leśnego. Teraz zajmiemy się właśnie nimi.  

Kiedy słyszymy określenie „zwierzę leśne”, prawdopodobnie najpierw przychodzą nam na myśl większe okazy fauny leśnej, takie jak sarna, jeleń, lis, borsuk, a może jeszcze kuna lub wiewiórka.  

Obserwowanie tych zwierząt wymaga dużo cierpliwości i czasu. Siedzenie w bezruchu wymaga dużej dyscypliny i dlatego niekoniecznie jest odpowiednie dla dzieci. A jeśli długie czekanie nie zostanie nagrodzone pojawieniem się zwierzęcia, rozczarowanie może być duże.  

Do tego dochodzi fakt, że przez naszą obecność w lesie zwierzęta już dawno się rozeszły i prawdopodobnie ponownie odważą się zbliżyć dopiero między zmierzchem a świtem.  

Mimo to grupa może oczywiście usiąść gdzieś w ciszy i poczekać chwilę, aż pojawi się jakieś zwierzę.  

Kto chce wraz ze swoją grupą obserwować dzikie zwierzęta, powinien poprosić leśniczego lub strażnika łowieckiego w miejscu biwakowania o informacje, gdzie znajdują się dogodne miejsca i o której porze najlepiej obserwować dzikie zwierzęta.  

Obecność zwierząt możemy również stwierdzić na podstawie ich śladów. Ślady żerowania, odchodów i stóp zdradzają nam, jakie zwierzę tu było i jak żyje.

Poszukiwanie śladów zwierząt
Ślady żerowania, odchodów i stóp dostarczają nam informacji o tym, jakie zwierzę tu było i jak się zachowywało. Również legowiska zwierząt są rodzajem śladów, które mogą nam wiele powiedzieć o życiu różnych gatunków.  

W okolicy szukamy takich śladów, przy czym interesują nas również ślady małych zwierząt (np. zwierząt żyjących w glebie).  

Ślady, które można zabrać ze sobą, przenosimy z powrotem do punktu wyjścia.  

Również przedmioty, które można powiązać ze zwierzętami, np. liście lub gałęzie ze śladami zgryzania, zabieramy ze sobą i rozkładamy na białym prześcieradle.  

Wspólnie interpretujemy różne ślady i próbujemy ustalić, od jakiego zwierzęcia pochodzą oraz co zwierzę mogło zrobić, aby powstał ten lub inny ślad.  

Jeśli prowadzący/prowadząca chciałby/chciałaby się nieco przygotować w zakresie śladów zwierząt, przydatna będzie książka „Ślady zwierząt. Rozpoznawanie zwierząt na podstawie śladów, śladów żerowania, nor i gniazd”, P. Bang, P. Dahlström, wydawnictwo BLV.

Obserwacja zwierząt

Duże zwierzęta leśne, takie jak sarna, lis, borsuk, kuny itp., są trudne do zaobserwowania.

Istnieją jednak zwierzęta leśne, które co prawda nie osiągają rozmiarów wyżej wymienionych gatunków, ale są znacznie łatwiejsze do wykrycia. Mają one ogromne znaczenie dla lasu. Bez nich w bardzo krótkim czasie doszłoby bowiem do chaosu w obiegach przyrody. Mowa tu o zwierzętach żyjących w glebie.  

Aby je dostrzec, potrzeba nieco wprawy. Pomaga nam w tym „aparat środowiskowy”.  

Aby stworzyć „kamerę ekologiczną”, należy zwinąć kartkę formatu A5 i przyłożyć ją do jednego oka. Drugie oko należy przymrużyć. Za pomocą tej „kamery” można teraz dokładnie przeszukiwać leśną glebę w poszukiwaniu zwierząt oraz obserwować ruchy i zachowanie małych leśnych mieszkańców. Potrzeba trochę czasu, aby w ogóle zacząć dostrzegać zwierzęta żyjące na dnie lasu. Jednak po chwili szybko zauważymy, jak różnorodne jest życie na dnie lasu.  

Dzielimy się na dwuosobowe grupy. Każda grupa przynosi pięć zwierzątek i umieszcza je pojedynczo w małych słoiczkach (najlepiej wkładać je do słoiczków za pomocą kartki). Dla każdego zwierzęcia wymyślamy fantazyjną nazwę, która nawiązuje do jego cech charakterystycznych, wyglądu lub sposobu poruszania się. W ramach małej wystawy pary przedstawiają całej grupie swoje zwierzęta wraz z nadanymi im nazwami.  

Zwierzęta glebowe odgrywają istotną rolę w rozkładzie materii organicznej w lesie. Aby uświadomić sobie proces rozkładu przeprowadzany przez te organizmy, w dwuosobowych grupach zbieramy materiał leśny znajdujący się w różnych stadiach rozkładu.  

Znalezione materiały układamy w szeregu od „jeszcze świeżych” do „prawie całkowicie rozłożonych”. Dwuosobowe grupy pokazują sobie nawzajem swoje szeregi rozkładu i je wyjaśniają.  

Uwaga

Nie należy wystawiać słoików z tymczasowo schwytanymi zwierzętami na bezpośrednie działanie promieni słonecznych. Jeśli to możliwe, do każdego słoika należy włożyć dodatkowo wilgotny liść. Gdy już wystarczająco długo obserwowaliśmy zwierzęta, wypuszczamy je z powrotem na wolność w miejscu ich znalezienia.

Pantomima zwierząt

(szczegóły w pliku PDF)

Źródło:

Treść: KlemensNiederberger we współpracy z CH WALDWOCHEN w Szwajcarskich Stowarzyszeniach Dzieci i Młodzieży, 1990?

Patronat:
• członek Rady Federalnej Flavio Cotti, EDI
• Konferencja Dyrektorów Leśnictwa (FDK)
• Konferencja Dyrektorów ds. Edukacji (EDK)

Organizatorzy:
• Szwajcarskie Centrum Edukacji Ekologicznej (SZU)
• World Wildlife Fund (WWF)
• Szwajcarska Federacja Ochrony Przyrody (SBN)
• Federalny Urząd ds. Środowiska, Lasów i Krajobrazu (BUWAL)
• Federalny Instytut Badań nad Lasem, Śniegiem i Krajobrazem (WSL)
• Centralny Urząd Leśnictwa (FZ)
• Szwajcarskie Stowarzyszenie Leśników (VSF/ASF)
• Szwajcarska Rada Stowarzyszeń Młodzieżowych (SAJV)
• Szwajcarska Federacja Nauczycieli (LCH)
• Forum Szwajcarskich Organizacji Rodzicielskich (FSEO)

prawa autorskie: CHWaldwochen, Zofingen

Zdjęcia: KlemensNiederberger, Peter Frey, Philippe Pomont i inni